.. γράφει η Θάλεια Σαμαρά
Ποιο είναι το πιο ανεξάρτητο ζώο συντροφιάς; Ποιο είναι εκείνο το ζώο που έχει απαράμιλλή περηφάνια και μας κάνει ό,τι θέλει με την απερίγραπτη γοητεία του; Μα φυσικά η γάτα!
Όμως κοιτάξτε τώρα να δείτε τι γίνεται με τις γάτες. Είναι ταυτόχρονα και ένα από τα πιο ευπροσάρμοστα και ευέλικτα ζώα. Είναι επίσης πάρα πολύ συνηθισμένο να υιοθετήσει μια γάτα την ιδιοσυγκρασία του ατόμου που την φροντίζει.
Έτσι λοιπόν θα λέγαμε πως η Felis catus παρουσιάζει ένα ιδιαίτερο εξελικτικό και συμπεριφορικό παράδοξο: ενώ θεωρείται από τα πιο ανεξάρτητα ζώα συντροφιάς, ταυτόχρονα εμφανίζει εντυπωσιακή ικανότητα κοινωνικής προσαρμογής, συναισθηματικού συγχρονισμού με τους ανθρώπους και δημιουργίας διαειδικών κοινωνικών δεσμών μαζί τους, χρησιμοποιώντας συχνά συμπεριφορές που αναπτύσσουν στις σχέσεις τους με άλλες γάτες.
Αυτό δεν αποτελεί αντίφαση, αλλά αποτέλεσμα του ιδιαίτερου τρόπου με τον οποίο εξελίχθηκε η οικόσιτη γάτα. Σε αντίθεση με τον σκύλο, που προέρχεται από ένα έντονα αγελαίο και συνεργατικό είδος, η γάτα κατάγεται από κυρίως μοναχικούς θηρευτές της αφρικανικής αγριόγατας. Ωστόσο, οι πρόγονοι των οικόσιτων γατών διέθεταν μια σημαντική εξελικτική ιδιότητα: κοινωνική ευελιξία. Δηλαδή μπορούσαν να ζουν και να κυνηγούν μόνες τους, αλλά επίσης να ανέχονται ή και να αναπτύσσουν κοινωνικές σχέσεις όταν το περιβάλλον το ευνοούσε. Η διαδικασία εξημέρωσης των γατών φαίνεται πως δεν βασίστηκε σε ενεργή ανθρώπινη επιλογή, όπως συνέβη στους σκύλους, αλλά σε μια μορφή αυτοεξημέρωσης. Οι γάτες πλησίασαν τους ανθρώπινους οικισμούς επειδή εκεί υπήρχαν αποθέματα σιτηρών και άρα μεγάλοι πληθυσμοί τρωκτικών. Τα πιο ανεκτικά και λιγότερο φοβικά άτομα είχαν εξελικτικό πλεονέκτημα και σταδιακά αναπτύχθηκε η οικόσιτη μορφή της γάτας. Η θεωρία αυτή υποστηρίζεται από γενετικές και αρχαιοζωολογικές μελέτες, όπως εκείνες των Carlos Driscoll και συνεργατών, οι οποίες έδειξαν ότι όλες οι σύγχρονες οικόσιτες γάτες προέρχονται από τον αφρικανικό υποείδος της αγριόγατας.
Η ανεξαρτησία της γάτας δεν σημαίνει απουσία κοινωνικού δεσμού. Σημαίνει κυρίως ότι διατήρησε μεγαλύτερη συμπεριφορική αυτονομία από άλλα κατοικίδια. Παρ’ όλα αυτά, σύγχρονες έρευνες στην εθολογία έχουν δείξει ότι οι γάτες αναπτύσσουν πραγματικούς δεσμούς προσκόλλησης προς τους ανθρώπους τους. Μία ιδιαίτερα γνωστή μελέτη των Kristyn Vitale και συνεργατών στο Oregon State University έδειξε ότι πολλές γάτες παρουσιάζουν μορφές «ασφαλούς προσκόλλησης» παρόμοιες με εκείνες που παρατηρούνται σε ανθρώπινα βρέφη και σε σκύλους. Οι γάτες χρησιμοποιούσαν τον άνθρωπο ως σημείο ασφάλειας και παρουσίαζαν διαφορετικές αντιδράσεις όταν απομακρυνόταν ή επέστρεφε .
Η εντυπωσιακή προσαρμοστικότητα των γατών στο περιβάλλον τους συνδέεται με την ικανότητά τους να ανιχνεύουν και να μαθαίνουν κοινωνικά και συναισθηματικά μοτίβα. Μελέτες έχουν δείξει ότι οι γάτες μπορούν να αναγνωρίζουν τη φωνή του ιδιοκτήτη τους και να διαφοροποιούν οικεία από άγνωστα ανθρώπινα πρόσωπα. Η κλασική έρευνα της Atsuko Saito έδειξε ότι οι γάτες αντιδρούν διαφορετικά όταν ακούν τη φωνή του ανθρώπου τους σε σχέση με ξένες φωνές, ακόμη κι όταν επιλέγουν να μην πλησιάσουν άμεσα Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό γιατί αποκαλύπτει ότι η συχνά παρεξηγημένη αδιαφορία της γάτας δεν οφείλεται σε έλλειψη αναγνώρισης ή δεσμού, αλλά σε διαφορετικό τρόπο κοινωνικής έκφρασης.
SUPER SOS
To βιβλίο του Τσίτσου “Τσίτσος, η γάτα που μιλούσε πολύ” κυκλοφόρησε και η 1η Έκδοση κοντεύει να εξαντληθεί
Ενισχύστε τον Τσίτσο και τις 170 Τσιτσόγατες παραγγέλνοντάς το από ΕΔΩ
Οι γάτες φαίνεται επίσης να συγχρονίζονται συναισθηματικά με τους ανθρώπους τους. Έρευνες έχουν δείξει ότι επηρεάζονται από τα επίπεδα άγχους, τη ρουτίνα και τη συναισθηματική ατμόσφαιρα του σπιτιού. Γι’ αυτό πολλές φορές άνθρωποι περιγράφουν ότι οι γάτες τους «πήραν τον χαρακτήρα τους». Στην πραγματικότητα πρόκειται για διαδικασία κοινωνικής και νευροβιολογικής προσαρμογής. Η γάτα τροποποιεί τη συμπεριφορά της ανάλογα με το πόσο ασφαλές, ήρεμο ή αγχώδες είναι το περιβάλλον της.
Όσον αφορά την εντύπωση ότι οι γάτες θεωρούν τους ανθρώπους ίδιους με αυτές, η επιστήμη προτείνει μια πιο σύνθετη ερμηνεία. Η γάτα δεν πιστεύει βιολογικά ότι ο άνθρωπος είναι γάτα. Ωστόσο, εντάσσει τους ανθρώπους στο κοινωνικό της δίκτυο με τρόπους παρόμοιους με εκείνους που χρησιμοποιεί απέναντι σε άλλες γάτες. Συμπεριφορές όπως το τρίψιμο του σώματος, το αργό βλεφάρισμα, το γλείψιμο, το «ζύμωμα» με τις πατούσες ή η προσφορά θηραμάτων αποτελούν μορφές κοινωνικής σύνδεσης και ανταλλαγής οσμών που φυσιολογικά παρατηρούνται μεταξύ συγγενικών ή οικείων γατών. Ο γνωστός εθολόγος John Bradshaw έχει υποστηρίξει ότι οι γάτες αντιμετωπίζουν τους ανθρώπους ως μέλη ενός διευρυμένου κοινωνικού συστήματος, διατηρώντας απέναντί μας πολλές από τις κοινωνικές συμπεριφορές που χρησιμοποιούν μεταξύ τους.
Αυτό που κάνει τη γάτα τόσο ιδιαίτερη είναι ότι συνδυάζει δύο χαρακτηριστικά που συνήθως θεωρούμε αντίθετα: έντονη ατομικότητα και υψηλή κοινωνική προσαρμοστικότητα. Δεν εξαρτάται κοινωνικά απόλυτα από την ομάδα, όπως ένας σκύλος, αλλά διαθέτει την ικανότητα να δημιουργεί βαθιούς και σύνθετους δεσμούς όταν το επιλέγει και όταν το περιβάλλον της το επιτρέπει. Ίσως γι’ αυτό οι σχέσεις ανθρώπων και γατών συχνά βιώνονται ως πιο λεπτές, αμφίσημες και συναισθηματικά ιδιαίτερες.
Πηγές για περαιτέρω μελέτη:
- Vitale et al. (2019) – Attachment bonds between domestic cats and humans
- Saito & Shinozuka (2013) – Vocal recognition of owners by domestic cats
- Driscoll et al. (2007) – The Near Eastern origin of cat domestication
- Turner & Bateson – The Domestic Cat: The Biology of its Behaviour
- John Bradshaw – Cat Sense / The Behaviour of the Domestic Cat
- Crowell-Davis et al. (2004) – Social organization in the cat
- Merola et al. (2015) – Cats’ responses to human emotions
Μία Απάντηση
Οταν η γάτα μου μένει πολλές ώρες μόνη ανχονομαι και θέλω να σε ρωτήσω εργάζομαι στην Γερμανία αλλά δυο δουλειές όποτε οι ώρες είναι ελάχιστες μεταξύ μας νιώθω τύψεις ή άποψη σου; Ευχαριστώ